ۇشىق

I
...ءاربىر ىستە قازاق ءيسى اڭقىعانىن،
تىرلىكتە كوزىمىزبەن كورەمىز بە؟..
(ع. قاراش)

شىركىن-اي!
ويلاي بەرۋ ويعا دا اۋىر،
ويلانتپاي ويسىزداردى قويدى-اۋ ءومىر،
كەشە مەنىڭ ىشىمە توراي تۇنەپ،
سول توراي دوڭىز بولىپ شىقتى بۇگىن.
سودان مەنىڭ تاناۋىم تارس بىتەلىپ،
شىرقىراپ شىبىن جانىم شىقتى بىلەم،
ۇجدانىما دوڭىزدىڭ دەمى ءتيىپ،
ۇياتىنان ۇشىنعان ۇلتتىڭ ءبىرى ەم.
ءاي، قايران، قازاقيا-اي اردى بىلگەن،
اپپاق ار اششى سۋعا جاندى بىلەم،
ك ۇلىنەن ك ۇلىمسى ءيىس ۇرپاق ءوسىپ،
عۇرپىڭدى بۋىندىرعان قولدى كورەم.
ۇشىندىم نە سەبەپتەن ۇشىق شىعىپ،

ۇشىعىم ۇلتسىزدىقتان بولدى بىلەم.
سالايىن سال دەسەڭىز اششى (اشتى) انىمە،
ءبىزدىڭ دە قاريادان قاشتى اڭگىمە.
قۇداي-اۋ، ءۋالى اۋىز ساقال قايدا؟
قايعىسى تۇننەن قارا، كۇننەن ىستىق
بۇل دا ءوزى باستى اڭگىمە،
بۇعان جۇرت «نۇرساۋلەنى» كىنالايدى،
ول ءوزى...
ءوز الدىنا باسقا اڭگىمە.
ماڭايىم قىزىل تاناۋ تەردىڭ ءيىسى،
اينالعان اسقازانعا كوزدىڭ ءىشى.
وبال دا ورالادى وت بوپ انىق،
كوز جاستىڭ دوڭگەلەنىپ اعارى حاق،
ءيا، الگى... دۇنيە كەزەك
بارىنە ءامىر ەتەر جوعارعى حاق.
ادامدىق ايۋاناتقا عاپىلدانسا،
قايىرىلىپ قارا جۇرتتى تابارى حاق.
سانام-اي ساقتان قالىپ سانسىراعان،
عۇرپىم-اي عۇننان قالىپ قانسىراعان.
قۇدايىم، قۇلدىق ۇردىم ءبىر وزىڭە
قۇتىلار قۇدىرەت بەر بۇل «تاجالدان».
قانىمدى قالامساپقا سەرتكە بايلاپ،
ارىڭدى اق قاعازبەن ۇشىقتايىن.
نە ىستەيىن
بۇدان وزگە ەندى ساعان،
قازاقيا...؟

قاعاز – قازاقستان

II

قاپتاعان قاعازدار
كوز سوقىر، كوڭىل ماس.
اقشالار جولىندا
ار-ۇيات اقسارباس.
كوكجاسىل پاراقتار
سەندەرگە وكپەم جوق،
ارازعا اينالىپ ادامدىق،
قاعازعا قاقتالعان ءبىزدىڭ باس.
ەي، شىركىن،
ەرگەجەي اقىلىم ،
مىڭ بولعىر وتىرىك سايراي بەر.
«ءبىزدىڭ ەل باي حالىق، ارمان ەل...»
اۋاعا شولدەگەن اقيقات.

قاعازعا تۇنشىققان قايران ەل.
ورتالىق وي جاساپ وداقتىق،
تاريحي تامىردى توناتتىق.
قايتەيىن قاۋقارسىز قازاقتىق.
قاڭباققا اينالعان قالىڭ ءسوز،
قاعازعا تاڭىلعان ازاتتىق.
قايران...
قاراكوك حان كەنە،
ازات وي ، احمەت.
قۇنىڭدى بىلمەسەك عافۋ ەت.
قان مەنەن قارعىسقا
قول شايعان سۋىق قول،
ءتۇبى ءبىر تارتپاي ما قاسىرەت.
قايناعان قىزىل ءسوز،
ىستىق دەم كوپىرىك.
بۇل بالكىم تويعاندىق،
بۇل بالكىم كەكىرىك.
«حالقىم-اۋ، جۇرتىم-اۋ»،
ەزىلگەن ەمەشەك...
نەدەگەن عاجايىپ ەرتەگى،
نە دەگەن عالامات وتىرىك.

جۋسان

III

قوبىزدىڭ قىلىنا قايعىمدى تۇندىرىپ،
تاعى دا مۇڭ شالدىم.
اسانداي ازالى، قورقىتتاي قازالى
سارقىتى ەم ءبىر شالدىڭ.
قازاقى بولمىسىم،
قايداسىڭ، ۇجدانىم؟
قۇس ءتىلىن ساز ەتىپ،
سۋ ءتىلىن ءسوز ەتىپ،
يسىمەن سويلەگەن جۋساننىڭ.
بۇل دالا -
بوزداقتار دەنەسى،
توپىراق يلەنگەن قانىنا.
دالامنىڭ ءار تاسى -
انامنىڭ كوز جاسى
شەرى بار زارىندا.
بوز دالا، بوز دالا -
دەنەمنىڭ بولشەگى،
مەن سەنەن جارالدىم باسىندا

مەن ساعان سىڭەمىن سوڭىندا.
ءبىر ۋىس توپىراق،
ومىراۋىن وق تەسكەن
وعىلان ءبىر ۇلىڭ.
سول ءۇشىن...
تاستىڭ دا ءتاۋ ەتەم ءار ءتۇيىر سىنىعىن.
قايداسىڭ تەكتىلىك،
قايداسىڭ ءور رۋح!
بوز جۋسان اڭساعان
بەيبارىس عۇمىرىم.
جۋسان جوق...
كيەمنىڭ ىرىسى،
قۇرتتاعان ۇراندار،
ۇرتتالعان تىلەكتەر توعىسى،
حالىقتى تۋ ەتكەن قارىننىڭ دىبىسى،
الاپات اسقازان سوعىسى...
سانامنىڭ سىرقاتى،
قۇلدىقتى شىندىق دەپ سورلايدى،
كوزى جوق كوپ نادان
قوڭىزشا بوق قۋىپ، دوڭىزشا ويلايدى.
«ءبىزدىڭ ەل وسىنداي»،
اينالا اپپاق نۇر، جەر ءۇستى گۇلستان
وزگەشە،
وزگەشە...
ويلاۋعا بولمايدى.
وزگەشە ويلاتپاس وسى دەرت،
جانىمنىڭ جارتىسىن كەتتى ۇگىپ.
اھ، قايران، دۇنيە-اي!
تۇبىمە سەن جەتتىڭ تەكسىزدىك...
مازداسىن ماحامبەت مىنەزىم،
ويانسىن رۋحىم وت بۇركىپ،
سەن جاسا، بوز جۋسان بولمىسىم،
سەن جاسا، بەكزادا تەكتىلىك!

تۇرمە
IV

بۇل ءومىر اباقتى عوي سانالىعا...
(ماعجان)

ءبىزدىڭ قوعام بورسىعان وي، قوتىر ءسوز،
سىزدە سوعان شىرماتىلىپ وتىرسىز.
مەن وسىنداي ويسىزدىقتان ۇشىنىپ
ءوزىمدى-وزىم وگەي حالگە ءتۇسىردىم،
تامىر بىتكەن ءىسىنىپ...

ايقايلاردىڭ جەر قۋىرىپ اپشىسى،
جايقالىپ تۇر جانۋارلىق تۇسىنىك.

ءيا بىزدەر جانۋارمىز كادىمگى
نە دەمەكسىز ەندى ءسىز.
سەبەبى ءبىز...
ساناسى ءولى ەلدەنبىز.
ءبىزدىڭ قوعام – ءتاتتى ۇيقىنىڭ توسەگى،
ءبىزدىڭ عۇمىر – وياۋ ءجۇرىپ كورگەن ءتۇس.

اناۋ الاش زاماندا
احمەتتىڭ اسپان اڭقىپ ۇعىمى،
اعىپ ءتۇستى الماس سىندى عۇمىرى،
مازاق ەتىپ كىساپىر مەن ازعىندى.
قارا جەردى قىزىل قانمەن سۋارعان،
ءبىزدىڭ سانا – ءستاليننىڭ ەلەسى،
ءبىزدىڭ اقىل – اباقتىنىڭ مازمۇنى.

ابايدىڭ دا ارعىتانىم ىشىنەن،
ماسعۇتتىڭ ماس بولۋىن تۇسىنەم...
مۇنىمەن دە تىنشىمادى-اۋ مۇڭدى شۋ.
قۇل-قۇتاننىڭ قيقۋىنا كومىلگەن
تىر جالاڭاش جىندىحانا مەكەندە
ال ىشپەي گور جىندى سۋ.

وتىرىك پەن وڭەش جايلى ءىلىمدى
وركەنيەت، عىلىم دەيدى بۇگىنگى
مۇگەدەك مي قىرسىعىم...
قاراڭعىلىق قۇشاعىندا تەربەلىپ
تالىقسيدى ءسابي سانا، سوقىر كوز
مەنىڭ تۇرمە تۇيسىگىم...