جالعىزدىق ءپالساپاسى

I

ابايدىڭ ەسىم-سويى عانا اباي دەمەسەڭىز، ول رۋح پەن نامىس، حال مەن بولمىستىڭ ىشكى مازمۇنى عوي. انتۇرعانىمىز سول، ءبىز ونى تەك «اقىن» عانا دەپ ەسەپتەيتىن ەرگەجەيلىكتىڭ ەڭ تورىندە وتىرمىز. مايموڭكەلەمەي ءوز پىكىرىمدى بىردەن بىلدىرەيىن. ءدىن مۇسىلماننىڭ كوڭىلى مەن كوزقاراسىنا قارسى كەلسەم، ءۇشبۋ كەشىرىم سۇرايمىن. حاكىمنىڭ نەبارى جالعىز-اق شۋماقتان تۇراتىن مىنا ءبىر عازالى پايعامبارلىق دارگەيگە پار.

سۇيسىنە المادىم، سۇيمەدىم،

سۇيەگىم جاسىپ سور قالىڭ.

ءسۇيىسىپ ساعان تيمەدىم،

بولا المادىم سەنىڭ جارىڭ.

وسى ءبىر شۋماق ولەڭدى تاعى ءبىر مۇحيات وقىپ كورىڭىزشى. ەندى قۇدايشىلىعىن ايتىڭىز. بۇل دا ۇرعاشىعا ارنالعان عازال ما سوندا؟ ءبىز نەگە وسى كەز كەلگەن شىعارمادان «ءسۇيۋ» مەن «جار» ۇعىمدارى جولىقسا بولعانى، كوك باۋىرداي جابىسىپ الىپ ايەلدەن ارىگە بارا الماي جاتامىز. بۇل حاكىمنىڭ ءوزى ءجيى ايتاتىن «جاننان ءتاتتى» جاراتۋشىسىنا قىلعان شىن نازى عوي (ءبىر جاعىنان وسى ولەڭدە ادامنىڭ شىن سۇيىسپەنشىلىگى مەن قاتار ەركىندىگى دە ەرەكشە بايقالىپ قالادى). ولەڭدى وقىپ وتىرعاندا كوز توستاعىڭ جاسقا شىلانادى. ارينە، ابايعا ەمەس، ەكى اياعىڭنىڭ باسىنا سالماق ءتۇسىرىپ جەمتىك سۇيرەتىپ جۇرگەن ءوز بەيشارالىعىڭا.

عازالدان ۇققانىمىز، عاشىق جان ءوزىن قاشاندا سىنىق قانات قۇستاي تومەن ۇستايدى. جاراتقان الدىندا تىم جالىنىشتى كورىنگەن وسى ءحال ولەڭنىڭ تەك سىرتقى فورماسى عانا. ال ىشكى اتموسفەراسىنا كەلگەندە جانىڭ شىدامايدى.

شىن جارىنىڭ الدىندا قورعاسىنداي بالقىعان، ىستىق ىنتىزارلىقتىڭ الاۋى ءجۇزىڭدى شارپيدى.

راس، «ءسۇيىسىپ ساعان تيمەدىم...» تىلەگى كەمەڭگەردى «كۇنى-تۇنى ويىمدا ءبىر-اق ءتاڭىرى...» ولشەمىنە وتكىزدى. سوندا ادام ەرتەلى كەش جاراتقاندى ءبىر مەزەتكە بولسىن ەش ەسىنەن شىعارىپ الماي قالايشا عۇمىر كەشەدى؟ مۇنداي ولشەمگە پەندە بالاسى نەندەي قۇدىرەتتىڭ قۋاتىمەن جەتە الادى؟ مىنە، وسى سەكىلدى سۇراقتاردىڭ دا كولدەنەڭ تارتىلاتىنى ءمالىم. مۇنىڭ ءبىر تياناعى حاكىمنىڭ ءوز پايىمىندا جاتقان سەكىلدى. «قۇداي لاماكان» (مەكەنسىز) دەگەن كەمەڭگەر ونىڭ شىن «مەكەنى» ادامنىڭ ءوز جۇرەگى عانا ەكەندىگىن يشارالايدى.

سونىمەن، «كۇنى-تۇنى ويىمدا ءبىراق ءتاڭىرى...» ولشەمىنەن ءبىز اللا مەن ادامنىڭ بىرىگىپ كەتكەن تۇتاس بولمىسىن كورەمىز. ەندى بۇل بولمىستى ءوزارا ەش ءبولىپ قاراۋعا مۇلدە كەلمەيتىنىن ۇعامىز.

اڭگىمەنىڭ اڭداتپاسى رەتىندە جازىلىپ وتىرعان بۇل ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى تومەندە بارىنشا تارقاتىلاتىن بولادى.

ءسال سابىر ساقتاپ، بەيىل قوييا بىلسەڭىز بولعانى قۇرمەتتى وقىرمان قاۋىم.

II

سونىمەن جالعىزدىق فەنومەنى، ونىڭ نەگىزگى ماعىناسى قانداي؟ اڭگىمە ءالحامى دا وسى بولايىن دەپ وتىر عوي. وسى جەردە فيلوسوفيا مەن تەولوگيا ءادىسناماسىن العا سالىپ، ءسال شىعانداپ ءسوز شىعارۋ دا كەرەك بولىپ تۇرعانى. ەندەشە بۇعان دەيىنگى بار جيعان-تەرگەنىمىزدى وسى جەردەگى وي تالقىسىنا سالساق پا دەيمىز. ارينە، انتەك باسقان جەرى، كەتكەن كەمشىلىگى بولسا كەشىرىم سۇرايمىز.

ءبىزدىڭ ويىمىزشا، قۇدايدىڭ تانىمدىق بولمىسى ءبىر (1) سيفرىندا ەمەس، كەرىسىنشە جالعىزدىق فەنومەنىندە تۇر.

قايتالاپ ايتامىز، ءبىر (1) مەن جالعىزدىڭ پارقى قاشان دا ەكى بولەك. ابايلاپ بايقاساڭىز، جالعىزدىق سيفردان گورى بولمىسقا، ناقتىراق ايتساق مازمۇنعا كوبىرەك جاقىن. بۇل جەردەگى ءبىر سيفرى قۇدايدىڭ ساندىق سيپاتى بولسا، جالعىزدىق ونىڭ نەگىزگى ءمانى. وسىعان قاراپ بۇلاردى ءوزارا ۇقسامايتىن ەكى بولەك فيلوسوفيالىق كاتەگوريالار دەپ بولسەك تە بولادى.

مەيلى، بۇگىنگى قازاق توپىراعىندا قوعاداي قاۋلاعان دەسترۋكتيۆتى ءدىني توپتار، مىڭ جەردەن قۇداي ءبىر (تاۋحيد) دەپ بەزەك قاققانمەن قازاقتىڭ نەگىزگى تەمىرقازىق تۇسىنىگى سوپىلىق ىلىمىندە جاتىر. قۇران ءسوزىن قۇر جاتتاعان جاداعاي ناسيحاتشى (موللالار) مەن اللانىڭ حيكمەتىن تانۋشىنىڭ پارقى جەر مەن كوكتەي. يرراسيوناليزم كەڭىستىگى سوپىلىقتىڭ نەگىزگى تاعانى، ال جاراتۋشى جالعىزدىعىنىڭ ماعىناسى مەن مازمۇنى ونىڭ باستى سىرى. بۇل جەردەگى سوپىلىق تانىم سيفرعا ەمەس، كەرىسىنشە مازمۇنعا ىنتىق. كوبىنە ادامنىڭ راسيونالدى (سۋىق اقىلى) زات پەن ءماتىننىڭ تەك ساندىق سيپاتتاعى ناقتىلىعىنا عانا جۇگىنسە، جۇرەك سول ءماتىننىڭ اۋتەنتتىلىگىنە يلانادى. بۇل مانيفەست شاكارىم تراكتوۆكاسىندا «باس كوزىمەن قاراما، جۇرەگىڭنىڭ اش كوزىن» بولىپ كەلسە، ابايدا «ءتىل جۇرەكتىڭ ايتقانىنا كونسە جالعان شىقپايدى» بولىپ كۇردەلەنىپ كەتە بەرەدى. ەگەر جۇرەككە جۇگىنسەك، ماسەلەنىڭ ءبارى سەنىمدە عانا. سەنسەڭ عانا كەز كەلگەن عاجايىپتىڭ ىشكى قۇپياسىنا ەندەي الاسىڭ. ال سەنبەيدى ەكەنسىڭ، ەشتەڭەنى دە پايىمداي المايسىڭ دەپ بىردەن كەسىپ ايتۋعا بولادى. ارينە، جۇرەكتىڭ وزىنە عانا ءمالىم «كورەتىن» ءام «سەزەتىن» مۇنداي حيكمەتىن زاتشىلدىق (ماتەراليزم) ءاماندا مويىنداماق ەمەس.

ءال-فارابي ءوزىنىڭ «عىلىمداردىڭ شى­عۋى» تۋرالى تراكتاتىندا سۋبستانسيا­ مەن اكسيدەنسيا ۇعىمى تۋراسىندا ايتادى. «سۋبستانسيا – زات بولسا، اكسيدەنسيا – قاسيەت. ءبىز اكسيدەنسيالاردى تەك سەزىم ارقىلى عانا تانيمىز» دەيدى دانىشپاننىڭ ءوزى اعىنان جارىلىپ. ءال-فارابيدىڭ بۇل جەردەگى قولدانىپ وتىرعان «سەزىم» ۇعىمى يرراسيوناليزم ەكەندىگى ءشۇباسىز.

مۇنى جازىپ وتىرعانداعى بار نيەتىمىز، جالعىزدىقتى تانۋعا جاسالعان قادامنىڭ جاراتقانعا جاسالعان قادام ەكەندىگىن وقىرمان قاۋىمعا از دا بولسىن اڭداتىپ ءوتۋ عانا.

III

«جالعىزدىق قۇدايعا عانا جاراسقان» دەيدى باباتانىم.

ابايدىڭ «ءبىر قۇدايدان باسقانىڭ ءبارى وزگەرمەك» ولشەمىنە سالساق، راس، ادامعا يدەالدى دۇنيە تەك جاراتۋشىنىڭ ءوزى عانا (ارينە، وزگەرمەك، وڭباق، جوعالماق دۇنيەدەن قانداي يدەالدى دۇنيە بولا قويسىن).

ادامنىڭ اللاعا دەگەن ماحابباتى مەن ىنتىقتىعىنىڭ ماعىناسى دا وسىدان شىعادى ەمەس پە. يدەالعا «ەلىكتەۋ» مەن «ۇقساۋ» – ادامنىڭ نەگىزگى مۇراتى. دالىرەك ايتساق، ادامنىڭ اللاعا «ۇقساۋ» دارگەيى دە وسى ىنتىزارلىقتان تۋىندايدى. بىردەن ايتايىن، بۇل جول ءبىزدىڭ ءتول تۇسىنىگىمىز بەن نەگىزگى جۇلگەمىز. ءارىسى حاللاج مانسۇر، بەرىسى ماشھۇر-جۇسىپتەرگە دەيىن جالعاسقان اللانى تانۋ جولىنىڭ نەگىزگى تاعانى دا وسى بولاتىن.

مۇنىڭ باستى ءمانى نە دەسەڭىز، ادام جاراتقاننىڭ سابىرىن تانۋ ارقىلى «سابىرلى»، ءىلىمىن تانۋ ارقىلى «ءبىلىمدى»، راحىمىن تانۋ ارقىلى «راحىمدى»، مەيىرىمىن تانۋ ارقىلى «مەيىرىمدى» بولماق. مىنەكي، ادامنىڭ اللاعا «ۇقساۋ» ۇعىمىنىڭ نەگىزگى مۇراتى دا وسىدان شىعادى. تاريحتان بەلگىلى، ءياسساۋيدىڭ رۋحاني ۇستازى حاللاج مانسۇردىڭ رۋحاني ءحال بيىگىندە ءانا-ل-حاق (مەن حاقپىن) دەپ ايتقاندىعى ەستەرىڭىزدە بولار. ال، ماعجاننىڭ «ءوزىم – ءتاڭىر تابىنامىن وزىمە، ءسوزىم – قۇران، باعىنامىن سوزىمە» دەپ ايتۋىنىڭ سىرىن دا وسى ولشەم ورەسىنەن ىزدەگەن دۇرىس. وكىنىشكە قاراي، كەشەگى قىزىل جۇيە ادام رۋحىنداعى وسى ءبىر «مەن» ۇعىمىن تولىعىمەن تۇنشىقتىرىپ، بولمىستى «ءبىز» دەگەن ۇجىمدىق (دۇرىسى توبىرلىق) ولشەمگە وتكىزىپ جىبەردى. ءسويتىپ، «مەن» ۇعىمى سانالى تۇردە ەكىنشى ورىنعا جىلىستادى. ايگىلى فرانسۋز ويشىلى جيل دەلەزدىڭ: «تەولوگيانى انتروپولوگياعا اۋىستىرعاندا عانا ادام تۋرالى اسىقپاي، اپتىقپاي وتىرىپ سويلەسۋگە بولادى» پايىمىنىڭ ايتپاعى دا ءدال وسى بولاتىن. ارينە، جوعارىدا ءسوز ەتكەن حاللاجدىڭ جەتىلگەن «مەنىن» توبىرلىق تانىم ءوز بويلارىنا توعىتىپ ەش قابىلداي العان جوق، كەرىسىنشە ونى قانعا بوكتىرىپ دەگەندەرىنە جەتتى. ءسويتىپ قاشاندا جوعارى تۇرۋعا ءتيىس «مەن» (ەگو) شاريعات پەن قاعيدات تابانىندا قالدى.

مۇنى باسا سالماق سالىپ ايتىپ وتىرعانىمىز، ادامنىڭ «مەنى» انىقتالمايىنشا اللانىڭ دا ءمانى شىقپايدى.

مىنەكي، وسى تانىمنىڭ ورنىقپاۋ كەسىرىنەن مەشىت پەن شىركەۋدىڭ ءفورمالدى، اششىراق ايتقاندا «قۋىرشاق» قۇدايلارى پايدا بولدى. ارينە ودان بەرى قانشاما جىلدار سۋسىپ، داۋىرلەر اۋىسسا دا قوجا-موللالاردىڭ وسى ءبىر توبەدەگى تۇسىنىكتى بۇگىن دە بالەندەي حوش كورە قويۋى ەكىتالاي. نەگە دەيسىز عوي؟ بىرىنشىدەن، بۇل تانىمدى تورگە وزدىرار بولسا، وندا ولاردىڭ دەنى جەپ وتىرعان نانىنان ايىرىلادى. دۇرىسى، توبىردىڭ اقىلسىزدىعىنان كۇن كورىپ وتىرعان ۇلكەن «بيزنەسى» تولىعىمەن كۇيرەپ تىنادى. ەكىنشىدەن، ولارعا اقيقاتتان گورى مەشىت پەن شىركەۋدى ساداقا جاشىگى رەتىندە ساقتاپ وتىرۋ الدەقايدا ءتيىمدى.

بۇل ارادا مىنا ءبىر ەكى ايىرىق پىكىردىڭ دە اراسىن اشالاپ العانىمىز دۇرىس. بىردەن ايتا كەتەيىك، ءبىز ايتىپ وتىرعان «قۇدايعا اينالۋ» (ابزالى قۇدايشىلىق) ۇعىمىنىڭ پەرعاۋىندىق يا ستاليندىك قۇدايلىق مەنگە ەش قاتىسى جوق. ءبىز كوپ دۇنيەنى بەر جاعىنان عانا قايىرىپ، كەلتە پايىمداپ جاتامىز عوي. ايتالىق، و باستاعى پايعامبارلىق يدەيانىڭ ءتول ءمانىن دە كوبىنە ءدىن توڭىرەگىنەن ىزدەپ تۇسىندىرگىمىز كەلەدى. نەگىزىندە پايعامبارلىقتى جەتىلگەن جان (تولىق ادام) مەن ادىلەت جولىندا كۇرەسكەن دەموكراتتار دەسەك تە بولادى (ەسىڭىزگە مۇسا مەن پەرعاۋىنىڭ ەكەۋارا ۇزاق تەكەتىرەسىن ءتۇسىرىڭىز). ابزالى، پايعامبارلىق مازمۇن، ازاماتتىق ءام زايىرلى قوعام يدەياسىنىڭ تىم ىلكى باستاۋى بولسا، ال، پەرعاۋىندىق پيعىل سوعان كەدەرگى جاساۋشى، بۇگىنگى تىلمەن ايتار بولساق اۆتوكرات ۇعىمىنىڭ ارحايكالىق بالاماسى عوي.

وكىنىشتىسى سول، وسىنداي وزبىر پيعىلدى كوپ كورگەندىگىمىزدەن جانە كوپ جاپا شەككەنىمىزدەن شىعار، بىزگە شىن قۇدايدىڭ وبرازى كوبىنە ۆيزۋالدى پەرعاۋىندار بەينەسىنىڭ نەگىزىندە قالىپتاسقان. سەبەبى ۇزاق ءارى ۇرەيمەن باسقارىلعان بيلىك تابيعاتى، كوبىنە « ۇلى جاراتۋشىنىڭ» ءبىر سيپاتىنا ۇلاسىپ كەتىپ وتىرادى.

ايگىلى ەجي لەس ايتپاقشى «ەرگەجەيلەر ەلىندە ەل باسشىسىنا تەك ۇلكەيتكىشتەر (لۋپا) ارقىلى عانا قاراۋعا رۇحسات ەتىلەدى».

بۇعان مىسال ارينە، شاش-ەتەكتەن عوي. وسىعان قاراپ وتىرىپ-اق ءارىسى پەرعاۋىنداردان بەرىسى سۇم پاتشالاردان كوز اشپاعان ءجاميعاتتىڭ وسى ءبىر جانداردىڭ باسقارۋ ءپالساپاسىن شىن جاراتۋشى مازمۇنىنا ەش نەگىزسىز تەلىپ العاندىعىن بايقايسىز.

«پاتشا – قۇدايدىڭ جەردەگى كولەڭكەسى» دەگەن سەكىلدى قولدان جاسالعان قۇبىجىق وتىرىكتەر بار بولعانى اۆتوكراتتاردىڭ ارمان-مۇراتتارى عانا. ءبىر-اق مىسال. ەدۋارد ۋايد سايد ءوزىنىڭ «وريەنتاليزم» كىتابىندا مىناداي ءبىر توسىن دەرەكتى كەلتىرەدى: «...مىسىردى تولىقتاي باعىندىرۋ ءۇشىن اسكەرىنىڭ تىم از ەكەندىگىن تۇسىنگەن ناپولەون جەرگىلىكتى مۋفتيلەر مەن يمامدارعا اسا مول تارتۋ-تارالعى ۇلەستىرۋ ارقىلى قۇراندى ءوز مۇددەسىنە قاراي ءتۇسىندىرۋدى بۇيىردى. ءوز كەزەگىندە بۇل ارەكەت ەرەكشە ناتيجەسىن بەردى»، – دەيدى.

كوردىڭىز بە، قولدان قۇداي جاساۋ تەحنولوگياسىنىڭ قانداي وپ-وڭاي-اق ەكەندىگىن. «بۇيرىعىن ورىنداماساڭ بولدى، بىت-شىتىڭدى شىعاراتىن، ال كەرىسىنشە قۇلدىق ۇرساڭ بولعانى بارىنشا جارىلقايدى» دەيتىن كادىمگى پەندەۋي (ساۋداگەر) تۇسىنىگىمىزدىڭ تاعانى قايدا جاتقاندىعىن ەندى ءوزىڭىز باعامداي بەرىڭىز.

شىنداپ كەلسەك، مۇنىڭ ءبارى الگى شاكارىم دانىشپان ايتاتىن شىن قۇدايعا ەشقانداي دا قاتىسى جوق.

وسىدان-اق بىزگە كوبىنە قۇلدىق ۇعىمىنىڭ قايدان كەلگەندىگىن، ول بار بولعانى جەردەگى جەبىر پاتشالاردىڭ جانىمىزعا ەككەن ۇرەيى مەن قورقىنىشى ەكەندىگىن ءتۇسىنۋ اسا قيىن ەمەس ءتارىزدى. سودان بارىپ ۇندەمەۋ مەن كوندىگۋ ءبىزدىڭ ەڭ باستى باستيونىمىزعا اينالىپ وتىر.

ەندەشە شىن قۇدايدىڭ مازمۇنى نە بولدى دەسەڭىز، ول – سۇيىسپەنشىلىك پەن ماحاببات دەيمىز. راس، ۇرەي مەن قورقىنىش تۇرعان كەۋدە دە نەندەي مەيىرىمدى قۇداي ورنىعا قويسىن...

IV

جاراتقاننىڭ شىن قۇپياسى – ونىڭ جالعىزدىعى. جالعىزدىقتى ءتۇسىنۋ ارقىلى ادامزات بالاسى ونىڭ تانىمدىق بولمىسىنا تەرەڭدەپ ەندەي الادى. ءبىراق ءبىزدىڭ ەڭ قورقاتىن، ەڭ قاشاتىن دۇنيەمىز دە وسى عوي. جالعىزدىقتىڭ جاۋى نە دەسەڭىز ول كوللەكتيۆتىك (ۇجىمدىق) سانا دەر ەدىك. ونىڭ ميا تامىرىنداي بىتىسقان، تەك وزىنە عانا ءتان ويىن شارتتارى بار. ارينە، ويىن قىزا ءتۇسۋ ءۇشىن فاناتتار قاراسى كوپ بولۋى كەرەك قوي. الىس-بەرىس، كولگىرسۋ، كوڭىلتابۋ سەكىلدى تولىپ جاتقان ساۋداگەرلىك ەسەپتەن تۇراتىن بۇل ويىن ەرەجەسىنەن ەكىنىڭ ءبىرى كىندىك ءۇزىپ كەتە المايدى. بەينەبىر ۇشى-قيىرى جوق قاراقۇردىم دەرسىز.

جالعىزدىق – ايتقانعا عانا تىم وڭاي-اق نارسە. ونىڭ كەرمەگى اششى، مەحناتى مول. ءبىزدىڭ ابايعا انتروپولوگيامىز عانا ۇقساعانمەن اقىل-ويىمىزدىڭ ەش ۇقسامايتىنى دا وسىدان بولسا كەرەك-تى.

جالعىزدىقتىڭ كوللەكتيۆتىك قاعيدالارعا مۇلدە تومپاق كەلەتىن مورالدىق ورتىنە جانىڭىز ءسىرى بولسا شىنىمەن-اق شىداپ كورىڭىز. اگاراكي، بۇل «ەكىنىڭ ءبىرى، ەگىزدىڭ سىڭارى» وتە الاتىنداي سونشالىقتى ءبىر جەڭىل ولشەم بولسا، وندا كىم ارزان اتاقتارعا كۇيلەپ، كىم توبىردى ءوز كادەسىنە جاراتۋ ءۇشىن وتىرىك «قايراتكەر» بولادى.

ارينە، ەرتەڭگى شىندىقتار مەن اقيقاتتار تۋراسىندا ەشتەڭە ايتا المايمىن. ءبىراق، بۇگىنگى قىلمىستار ار مەن ۇياتتىڭ، اباي مەن الاشتىڭ اتىن جابىلۋ ارقىلى جاسالىپ جاتقاندىعىن اشىق ايتقىم كەلەدى.

قايىرا ايتۋعا ءماجبۇرمىز، توبىردىڭ باستى جاۋى جالعىزدىق پەن يندۆيدۋاليزم يدەياسى. سەبەبى ولار اۆتونومدى وي ويلاۋدان ولەردەي قورقادى. ولار قاۋمانا كوزىندەگى شەلدى سىلىپ تاستاۋعا ەمەس، كەرىسىنشە ونى ودان ارمەن ۇستەي تۇسۋگە بارىنشا ارەكەت جاسايدى. سوندىقتان شىعار كوبىنە توپتالىپ الىپ ءشيبورى پالساپاسىمەن ءومىر سۇرەدى. قولدارىنان كەلەتىن بار «ونەرلەرىنىڭ» سيقى بولسا مىناۋ. شاتى ايىرىلىپ كەتكەنشە شەنگە جۇگىرۋ... قاي جەردە جىلى-جۇمساق بولسا، سول جەردەن تابىلا قالۋ... تورقالى توي وتكىزىپ ءوزىن ماقتاتۋ... باس وزدىرعان جالعىزدى كورە قالسا، قاساقانا ەلەمەۋگە، دارالانىپ بارا جاتسا، قايىرا باس كوتەرە الماستاي ەتىپ تۋراپ تاستاۋعا تىرىسادى (بايقايسىز با، جاعىمپازدىقپەن جان باعاتىندار كوبىنە قولىنان ونەر كەلمەيتىن قورتىقتار مەن بەيشارالار ەكەندىگىن).

كەمەڭگەردىڭ ەڭ ۇلكەن مۇعجيزاسى نە دەيتىن بولساق، ول ءوز ماڭدايىنداعى «جازۋدى» ءوزى وقي الاتىنى دەر ەدىك. ادامعا دارىن مەن قابىلەت قانشالىقتى مولىنان پىشىلسە، ونىڭ كەرمەگى دە سوعان پار بەرىلەتىنى تاعى دا ءمالىم عوي. تالاسبەك اسەمقۇلوۆتىڭ «ءتالتۇس» رومانىنداعى ءوز ءپروتوتيپى اجىگەرەيگە قاراتا ايتىلاتىن «...ونەردى سور عانا كوتەرەدى دەگەن. ...اجىگەرەي، سەنىڭ سورىڭ قالىڭ، ويتكەنى ونەرىڭ بيىك» دەيتىنى دە وسى لەپەس قوي. وسى بيىكتىك پەن ورە قالامگەردىڭ از عۇمىرىندا ءوزىنىڭ شىن «سورىنا» اينالدى دەسەك تە بولاتىنداي.

...كوزىمە جاس بەر، جىلايىن

شىدام بەر، قايرات قىلايىن.

جارالى بولعان جۇرەككە

داۋا بەر، جاماپ سىنايىن.

ءوزىڭىز ويلانىپ كورىڭىزشى، ساۋ ادام باسىنا وسىنداي «سوردى» تىلەي مە ەندى؟ بىزدەي جۇمىر باستى پەندەنىڭ تىلەگى مەن دۇعاسى بۇعان مۇلدە كەرىسىنشە عوي. بۇل سوندا قالاي بولعانى؟ نە دەسەڭىز دە بۇل تىلەكتىڭ قالىپتى ادامنىڭ قالاۋىنان مىڭ مارتە بيىك تۇرعاندىعى ءمالىم (مۇنداي تىلسىمدى ءتۇسىندىرىپ بەرۋگە ءبىزدىڭ دە ەندى ەش ورەمىز جەتپەيدى).

ءسوز بەن ويدىڭ زاتتاناتىنىن ەسكەرسەك، ابايدىڭ اتالعان تىلەگى اينىماي الدىنان شىقتى. مۇمكىن، ءتالايى دەرمىز... ءبىر نارسە ەشقانداي دا داۋ تۋعىزبايدى. بۇل تاعدىرى مەن كەرمەگى كەم تۋىندىنىڭ تۇزى جوق تاعامداي تەك سۋ تاتىپ تۇراتىنى عانا.

راس، جالعىزدىڭ باعامدايتىن شىندىعى بوتەن. ادامزاتتىڭ نەبىر عاجايىپتارى مەن جاۋھار تۋىندىلارىن وسى جالعىزدار عانا جاسادى عوي. شىبىن جانى قۋرايداي ۋىلدەگەن ماحامبەت «وتەمىستەن تۋعان ون ەدىك، ونىمىز اتقا مىنگەندە جەر قايىسقان قول ەدىك» دەسە، اباي «اتادان التاۋ، انادان تورتەۋ، جالعىزدىق كورەر جەرىم جوق» دەپ وزدەرىن الدارقاتىپ سويلەدى. شىنداپ كەلگەندە بۇلار جاپادان جالعىز-تۇعىن. جالعىزدىق كەرمەگىنە شىڭدالىپ رۋحاني جەتىلىم جولىنا تۇسكەن وسى جاندار

كەلە-كەلە كەمەلدەنىپ، جاسامپاز سانا وكىلىنە اينالىپ كەتتى. ءسويتىپ وزدەرى سۇيگەن يدەالدى ۇلى جاراتۋشى سەكىلدى عاجايىپ تۋىندىلار «جاساۋشى» سىپاتقا كوتەرىلدى.

رۋحاني جالعىزدىق – جاراتۋشى بولمىسىمەن قاۋىشۋدىڭ نەگىزگى تاعانى. سەبەبى، قۇدايدىڭ بولمىسىن «قۇدايعا» اينالعان ادام عانا ەتەنە تۇسىنە الادى.

ەندەشە، ادامنىڭ جالعىزدىقتان قاشۋىن جاراتقاننان قاشۋى دەپ تە پايىم جاساۋعا بولادى. ارينە، ابايدىڭ ماسعۇت پوەماسىنداعى «جىندى سۋ» ۇعىمى جالعىزدىققا قارسى كوللەكتيۆتىك سانانىڭ لاڭى عوي. ابايدىڭ سورى دا سول سۋدى قوتارىپ ىشپەگەندىگىندە بولىپ وتىر عوي.

ءبىزدىڭ «جالعىزدىعىمىز» تۋراسىندا بىردەڭە بولجاۋ قيىن، ءبىراق ابايدىڭ جالعىزدىعىندا اللانىڭ بولمىسى مەن مازمۇنى بار.

ابايدىڭ جالعىزدىعىندا تۇتاس ادامزات وركەنيەتى مەن ازات فيلوسوفيا سۋاتى بار. سودان شىعار ابايدى مەڭگەرگەن ادامعا ماتەريالدىق كەدەيلىك پەن رۋحاني قۇلدىق اتاۋلى ەش جۇرمەيدى. ەڭ ەركىن ادام ءپالساپاسى دا اباي ەڭبەگىندە الاۋلاپ تۇر. الاش سول «رۋحاني قۇلدىقتى» قۇپ كورمەيتىن ازات فيلوسوفيا قاينارىنان تۇلەپ ۇشتى دەسەك ەش اسىلىق ايتقاندىعىمىز ەمەس.

مىنە، ءبىزدىڭ دە الدىمىزدا قوس بۇرىمداي ءورىلىپ ەكى سۇرلەۋ جاتىر. ءبىرىنشىسى – كەرمەگى كوپ، مەحناتى مول سۇرلەۋ بولسا، ەكىنشىسى – دىردۋ مەن قىزىقتىڭ قايناعان مەكەنى. بەينە ءبىر بۇل جولداردى ءومىردىڭ ءوز ۋاقىت بەلدەۋىندە ورنالاسقان ءفانيدىڭ ءوز «جۇماعى» مەن «توزاعى» دەرسىڭ...

(سۋرەتتى جاساندى ينتەللەكت جاسادى)